Dịch giả Nguyễn Lệ Chi: "Tôi sẽ thực sự rất tiếc nuối khi không giới thiệu được những tác phẩm mình thấy có giá trị!"

Là người Việt Nam duy nhất trực tiếp gặp được Mạc Ngôn để mua toàn bộ tác phẩm của ông và triển khai xuất bản ở Việt Nam, dịch giả Nguyễn Lệ Chi - Giám đốc công ty Cổ phần Văn hóa Chi (Chibooks) bày tỏ niềm vui lớn khi biết tin cây viết xuất sắc của văn học Trung Quốc đương đại được trao giải thưởng Nobel. 

* Trước khi kết quả Nobel văn học năm nay được công bố, chị đặt kỳ vọng vào nhân vật nào?

- Tôi vẫn hy vọng vào Mạc Ngôn sẽ đoạt giải, vì vẫn luôn đánh giá rằng các tác phẩm của ông đã lột tả được chân thực những quãng thời gian lịch sử đầy biến động của xã hội Trung Quốc qua lối kể chuyện hấp dẫn, lôi cuốn cùng nhiều nhân vật đặc sắc, điển hình cho người dân nước này.

* Cảm giác của chị ra sao khi biết tin Mạc Ngôn đoạt giải Nobel năm nay?

- Rất vui mừng, vì đây là tác giả mà tôi đã dày công thuyết phục bán bản quyền tất cả các tác phẩm của ông vào Việt Nam. Tôi là người Việt Nam duy nhất trực tiếp tìm được ông, mua toàn bộ tác phẩm của ông và triển khai xuất bản ở Việt Nam. Như vậy, thẩm định văn chương của tôi cũng không đến nỗi tệ. Tôi vui mừng thay cho ông một phần, cũng vui mừng thay cho độc giả Việt Nam nhiều phần vì đã có cơ hội được đọc rất nhiều tác phẩm của Mạc Ngôn từ trước đến nay, dù trước đó các bản dịch rất hay của dịch giả Trần Đình Hiến và vài dịch giả khác được xuất bản cũng không hề có bản quyền.

* Chị ấn tượng với tác phẩm nào của Mạc Ngôn nhất?

- Tôi thích nhất các cuốn "Báu vật của đời", "Đàn hương hình". Chúng rất dữ dội.

* Được đọc sách Mạc Ngôn từ nguyên tác lẫn bản dịch tiếng Việt, chị tâm đắc điều gì ở văn chương của ông?

- Lịch sử được tái hiện qua con mắt trào phúng, và các nhân vật dân dã, đời thường. Đọc sách Mạc Ngôn, tôi hiểu hơn về những giai đoạn lịch sử biến động và thăng trầm của con người và đất nước Trung Quốc.

* Lần đầu tiên chị gặp gỡ Mạc Ngôn là khi nào?

- Đầu tiên chúng tôi liên lạc qua email, điện thoại, sau đó gặp gỡ chính thức tại Bắc Kinh vào năm 2006.

* Ấn tượng ban đầu của chị về ông ra sao?

- Rất hiền lành, giản dị, khiêm tốn.

* Ấn tượng sau đó của chị khi đã có một quá trình tiếp xúc với ông?

- Mạc Ngôn luôn là người dễ mến, hiền lành, ít nói. Ông chỉ quan tâm tới việc viết lách và rũ bỏ được hết những thị phi. Cũng biết tôi là một dịch giả chuyên dịch tiểu thuyết Trung Quốc, ông lại càng thân mật và quý trọng hơn. Thậm chí ông từng trả lời một bài phỏng vấn của tôi nói về vai trò quan trọng của dịch giả và cho rằng cuộc đời ông đã đổi đời nhờ dịch giả. Bởi nhờ họ, sách của ông được lan tỏa và tới được tay nhiều độc giả các nước.

* Bối cảnh lúc chị phỏng vấn nhà văn Mạc Ngôn diễn ra như thế nào?

- Lúc đó, tôi đang ở một khách sạn tại Bắc Kinh, ông ngại tôi đi tìm nhà ông vất vả nên tới tận khách sạn của tôi để trò chuyện suốt mấy tiếng đồng hồ. Chúng tôi vừa uống trà, vừa tâm tình về các vấn đề văn học, về cuộc sống riêng của mỗi người. Tôi có mang tặng ông chút cà phê Việt Nam, và nhờ ông cầm cuốn Thanh Niên tuần san lên chụp hình kỷ niệm. Ông rất vui vẻ làm theo. Ông còn hẹn tôi khi nào muốn ăn Tết ở quê hương Cao Mật của ông thì cứ sang, ông sẽ đưa tôi gia đình ông, cùng ăn Tết ở quê. Với ông, chỉ có về quê mới có không khí Tết ấm cúng. Tiếc rằng do bận rộn, tôi cứ lần lữa mãi chưa thể nhận lời mời chân thành này.

* Khi ông biết sách mình được dịch sang tiếng Việt, cảm xúc của ông ra sao?

- Mạc Ngôn cho biết từ lâu, ông biết sách mình bị in lậu rất nhiều tại Việt Nam. Không có đơn vị xuất bản nào xin phép ông bán bản quyền cho họ, thậm chí cũng không có đơn vị nào, dịch giả nào gửi tặng ông các bản sách tiếng việt đó. Ông đã phải nhờ người ở đại sứ quán trung quốc tại Hà Nội đi mua các bản sách của mình ở Việt Nam, gửi về Trung Quốc cho ông làm kỷ niệm, cho tới khi gặp tôi và được tôi đề nghị mua bản quyền chính thức.

* Việc thương thảo tác quyền sách Mạc Ngôn để chuyển ngữ sang tiếng Việt khó khăn như thế nào?

- Cũng không có gì khó khăn cả. Mạc Ngôn rất dễ chịu và thoải mái. Tôi gửi hợp đồng mẫu và điều khoản. Ông xem, nhất trí, ký và gửi lại.

* Chị đã trải qua quá trình như thế nào để tìm đến Mạc Ngôn thương thảo bản quyền?

- Tôi đã nhờ qua bạn bè của mình là các nhà văn Trung Quốc để tìm tới ông. Gọi điện thoại trao đổi và email qua lại cho tới khi gặp mặt.

* Ông có chia sẻ gì với chị sau khi biết tin mình đoạt giải Nobel?

- Ông cảm ơn về sự nhiệt tình ủng hộ của Chibooks nói riêng và của độc giả Việt Nam nói chung, và ông vẫn luôn nói rằng ông không nghĩ mình đoạt giải.

* Sắp tới Chibooks sẽ dịch những tác phẩm nào của ông sang tiếng Việt?

- Tất nhiên là Chibooks sẽ giới thiệu những tác phẩm của ông chưa từng dịch sang tiếng Việt, có thể là tập truyện vừa, tập tản văn, tuyển tập…. Chibooks sẽ công bố sau.

* Việc tìm dịch giả chuyển ngữ tác phẩm Mạc Ngôn gặp khó khăn như thế nào?

- Văn phong Mạc Ngôn rất không dễ dịch bởi mang nhiều từ ngữ địa phương, dân gian. Các câu chuyện của ông trải dài cùng nhiều nhân vật, đòi hỏi người dịch phải có kiến thức phong phú. Mặt khác, văn phong uyển chuyển của dịch giả Trần Đình Hiến đã thực sự chinh phục nhiều độc giả Việt Nam, trở thành một áp lực tâm lý, khiến không ít dịch giả tiếng Trung khác cũng e ngại không dám thử sức dịch. Sau khi mua xong bản quyền của Mạc Ngôn, tôi đã tìm kiếm nhiều dịch giả và cuối cùng chọn dịch giả Trần Trung Hỷ. Những ấn bản dịch của anh Hỷ như "Sống đọa thác đày", "Ếch" (bút danh: Nguyên Trần)… thực sự rất hay.

* Bên cạnh những đầu sách, tiểu thuyết phổ thông dành cho mọi tầng lớp độc giả, Chibooks dường như vẫn tìm cho mình một vị trí riêng khi đầu tư vào các dòng sách của tác giả uy tín. Vừa qua, sách của Chibooks đoạt giải thưởng Bùi Xuân Phái và nay là sách của một tác giả đoạt giải Nobel. Duy trì hai hướng phát triển như thế, chị gặp khó khăn gì?

* Khó khăn là sách kén độc giả, bán được rất ít, tiền bán sách không đủ trả tiền mua bản quyền, chứ chưa nói tới tiền dịch sách, in ấn… Tuy nhiên, Chibooks chấp nhận bù lỗ đối với những tác giả xứng đáng, vì bản thân tôi sẽ thực sự rất tiếc nuối khi không giới thiệu được những tác phẩm mà mình thấy có giá trị.

- Nguồn bản thảo sách văn học hiện nay của Chibooks như thế nào?

* Chibooks vẫn kiên trì hai dòng sách: văn học lãng mạn phương Tây dành cho phụ nữ và văn học kỳ ảo phương Tây dành cho thanh thiếu niên. Ngoài ra, Chibooks trong thời gian tới sẽ quay lại với dòng sách văn học Trung Quốc vốn là sở trường của chúng tôi. Bản thảo thì không bao giờ thiếu.

* Sắp tới chị sẽ đầu tư cho những dự án sách nào?

- Tôi vẫn đang tìm kiếm thêm đối tác để cùng đầu tư cho dự án giới thiệu văn chương Việt ra nước ngoài.

* Cảm ơn chị về cuộc trò chuyện và chúc Chibooks ngày càng thành công hơn nữa.

Theo: Evan