1. Chị có chia sẻ: “Chi Books rất vinh dự và tự hào đã góp phần nhỏ bé đưa văn học Việt ra thế giới sau nhiều năm trời nỗ lực “tìm đường”. Vậy con đường này có những khó khăn, thuận lợi gì?
Tôi bắt đầu làm công tác xuất bản suốt 25 năm qua, trong đó hoạt động của Chibooks là 18 năm (từ 2008 đến nay). Trong suốt chặng đường 25 năm này, tôi luôn nỗ lực tìm đường cho sách Việt xuất ngoại, để lan tỏa với bạn bè thế giới. Con đường này vô cùng khó khăn, có thể nói là “nhiệm vụ bất khả thi”.
Khó khăn trước hết là rất hiếm NXB nước ngoài có nhu cầu về sách Việt Nam. Sách Việt không phải là đối tượng mà họ tìm kiếm, khát khao đọc. Khi cầu không có thì cung dù ngập tràn đến mấy cũng không tìm được hướng ra.
Cá nhân tôi và Chibooks từng đi tổ chức nhiều lần các triển lãm sách Việt Nam tại Trung Quốc, Malaysia, Frankfurt... để giới thiệu về sách văn học, văn hóa Việt, để độc giả quốc tế bước đầu có cái nhìn thân thiện, có sự tiếp xúc với sách của mình. Từ đó tìm cơ hội kể cho họ nghe về các câu chuyện của mình, nhằm thu hút họ.
Việc đầu tư quảng bá sách Việt đi ra bên ngoài của Chibooks đều do kinh phí của công ty tự bỏ ra nên cũng còn hạn hẹp. Chúng tôi không có nhiều tiền để tiến hành dịch hàng loạt các tác phẩm ưng ý như các nước khác vẫn làm. Nếu bạn không có bản dịch bằng các thứ tiếng thông dụng như tiếng Anh, tiếng Trung... thì bạn rất khó có thể thuyết phục được các đối tác xuất bản nước ngoài rằng câu chuyện của chúng tôi rất hay, rất cảm động, hãy mua đi. Kinh phí eo hẹp vào phần dịch thuật bản thảo để mang đi chào hàng là khó khăn lớn nhất. Ngoài ra việc quảng bá sách ở nước ngoài, đưa tác giả Việt đi nước ngoài giao lưu cũng cần phải có kinh phí và đội ngũ truyền thông hỗ trợ hùng hậu. Nếu bạn đơn thương độc mã thì rất khó khăn.
Trước đây nhiều đơn vị xuất bản khác cũng khuyên tôi rằng nên dừng việc truyền bá đưa sách Việt ra bên ngoài đi, đó là việc của nhà nước, chúng ta cần gì phải tốn kém tiền bạc để làm những việc đó, vừa mất thời gian, vừa không có thu được lợi nhuận gì, thậm chí còn thâm hụt nặng về kinh tế. Tuy nhiên là một người làm sách, tôi luôn mong mỏi được mang sách Việt lan tỏa ra thế giới, và cảm thấy buồn khi hiếm thấy bóng dáng sách Việt ở các triển lãm sách quốc tế lớn trên thế giới. Nếu có chăng cũng rất ít ỏi, chưa xứng tầm một nền xuất bản Việt tượng trưng cho cả đất nước. Nhiều đơn vị xuất bản Việt có tham gia đi các triển lãm sách quốc tế nhưng 99% là đi mua bản quyền sách từ các nước khác, đi để học hỏi, tham quan, mở mang đầu óc kết hợp với du lịch, chứ chưa có một kế hoạch cụ thể dài hơi và tầm vóc cho việc đưa sách Việt ra quốc tế một cách chuyên nghiệp, bài bản.
Về phần thuận lợi thì sau 25 năm đi lại ra bên ngoài như vậy, Chibooks nói chung và tôi nói riêng đã có một vị trí trong giới xuất bản quốc tế, cũng có những mối quan hệ đối tác thân thiết, hiểu biết và chia sẻ lẫn nhau. Khi chúng ta và bạn bè cùng chung một mối quan tâm thì việc hiểu biết sẽ tăng lên rất nhiều. Tôi cũng tìm hiểu được kỹ hơn phía bạn thực sự mong muốn xuất bản loại sách gì, đề tài gì thì phù hợp, từ đó mà dẫn đến các đề xuất giới thiệu sách Việt để phía bạn mua bản quyền hoặc hợp tác cùng làm nội dung xuất bản...
2. Việc chọn dịch các tác phẩm về văn hoá Việt và đem qua giới thiệu ở thị trường Trung Quốc nhằm mục đích lớn nhất là gì? Có phải đó là góp phần vào sự trao đổi, giao lưu văn hoá giữa hai nước láng giềng không?
Sau nhiều năm trời đi lại tiếp xúc, tôi nhận thấy nhiều bạn bè quốc tế còn chưa hiểu hoặc hiểu sai hiểu nhầm về văn hóa Việt. Bởi vậy tôi thấy việc giới thiệu những cái hay cái đẹp trong văn hóa Việt cần được đẩy mạnh giới thiệu hơn. Chỉ khi có sự hiểu biết nhất định về văn hóa của nhau, chúng ta mới dễ tiếp nhận những lĩnh vực khác của nhau như văn học, lối sống, tín ngưỡng, tôn giáo... Và từ hiểu, dễ tiếp nhận cho tới quý mến, yêu thích, chấp nhận... văn hóa của nhau cũng là một con đường rất dài mà theo tôi cần phải nhiều chặng đường 25 năm nữa may ra mới có thể làm nổi. Tuy nhiên tôi vẫn gắng hết sức trong quãng thời gian mình có để đem những nét đẹp của văn hóa Việt được lan tỏa.
Trung Quốc là thị trường lớn hơn tỷ dân, nếu chinh phục được thị trường này, bạn sẽ có một số lượng độc giả quá lớn mà ai làm xuất bản cũng ao ước. Ông cha ta có câu “bán anh em xa, mua láng giềng gần”, cuộc sống của chúng ta có bình yên phát triển được hay không cũng phụ thuộc nhiều vào việc môi trường sống của chúng ta có ổn định hay không. Nếu bạn ra khỏi nhà, có chút mâu thuẫn nhỏ với hàng xóm chỉ vì hiểu nhầm về lối sống của nhau, về sự bất đồng không thấu hiểu trong văn hóa của nhau, điều này sẽ rất đáng tiếc. Tôi chỉ mong muốn đóng góp một phần nhỏ bé trong việc gửi gắm nét đẹp của văn hóa Việt giúp độc giả Trung Quốc thêm hiểu, chấp nhận và quý trọng văn hóa Việt nói chung, cũng như người Việt nói riêng. Không có thấu hiểu về văn hóa, khó có thể có sự quý trọng và hòa thuận thực sự. Không có điều này, khó có thể có sự chung sống hòa bình và hợp tác phát triển lâu dài. Tất nhiên tôi cũng mong muốn các tác phẩm văn hóa Việt của tôi cũng được dịch ra các ngôn ngữ khác, để lan tỏa hơn nữa cái hay cái đẹp của hồn cốt người Việt cho thêm nhiều dân tộc khác trên thế giới được biết đến. Sắp tới Chibooks dự kiến sẽ giới thiệu sách Việt sang cả thị trường Hàn Quốc.
Dịch giả Nguyễn Lệ Chi - giám đốc Công ty Cổ phần Văn hóa Chi (Chibooks)
3. Chị nghĩ người làm xuất bản Việt Nam và các tác giả Việt cần trau dồi, cố gắng thêm ở những khía cạnh nào để có thể đưa sách ra nước ngoài xuất bản, đặc biệt có thể được các nhà xuất bản “đặt hàng”, ký hợp đồng xuất bản (cụ thể ở đây là Trung Quốc)?
Trước mắt về phía các tác giả, cần có các tác phẩm có giá trị thực sự. Rất nhiều tác giả đã tìm đến tôi để trao đổi. Ai cũng muốn sách mình được giới thiệu đi xa hơn nữa. Tuy nhiên nếu chủ đề của bạn viết không thực sự xuất sắc, lối viết mờ nhạt, nội dung không mang lại chút giá trị lịch sử lẫn giá trị chuyên môn, không cho thấy những biến động của xã hội, cũng không có những tình tiết, sự kiện hấp dẫn đi theo thời cuộc, hoặc các từ ngữ thịnh hành phù hợp với thời đại mới... thì thực sự gây khó cho đơn vị xuất bản trong việc lựa chọn sách đưa đi giới thiệu ra bên ngoài. Hoặc dù bạn viết về đề tài gì, cũng mong bạn viết đến tận cùng với tất cả cá tính của mình, để tác phẩm của bạn mang đậm phong cách riêng.
Về phía người làm xuất bản Việt Nam, trước hết cần tự xác nhận với chính mình rằng, bản thân công ty của mình, đơn vị xuất bản của mình có thực sự mong muốn làm điều này không, bởi việc bạn “được” về kinh tế từ việc này so với việc “mất” thời gian và tiền bạc là quá chênh lệch, không gì có thể bù nổi. Nếu chưa thực sự thì thôi, đơn vị của bạn nên buông việc này, không nên theo đuổi nó nửa vời chỉ để lấy danh, bởi thời gian đó, tiền bạc đó bạn tập trung sản xuất và quảng bá tác giả khác ở thị trường trong nước có khi cũng nổi tiếng và thành công hơn nhiều.
Việc đưa ra sách bên ngoài như tôi đã nói ở trên cần một con đường dài hơn, sự chuẩn bị tâm lý kỹ, chuẩn bị về tiền bạc để đầu tư dịch thuật, quảng bá, triển lãm ra bên ngoài. Bạn cũng cần rất nhiều các mối quan hệ xuất bản hiểu biết và tin tưởng lẫn nhau, cùng mong muốn hợp tác làm việc thực sự. Chỉ có như vậy bạn mới biết được đối tác cần gì, thể loại nào, nội dung nào, chủ đề nào phù hợp, từ đó đưa ra những ý tưởng về bản thảo hợp tác. Hãy xuất phát từ nhu cầu thực tế lẫn nhau mới có thể hợp tác hiệu quả. Nếu bạn chào hàng một cách mông lung theo những gì bạn có mà không có chút hiểu biết gì về phía đối tác thì câu trả lời từ chối là điều dễ hiểu.
Dịch giả Nguyễn Lệ Chi cùng Lục Tiểu Linh Đồng
4. Không chỉ xuất bản sách văn hóa, văn học Việt Nam, chị còn đưa tác giả Việt Nam đi giao lưu với độc giả Trung Quốc. Theo chị, điều này sẽ giúp gì cho hoạt động giới thiệu sách, tiếng nói của các tác giả này ở nước ngoài?
Việc đưa tác giả, nhà văn Việt đi giao lưu với độc giả nước ngoài, không riêng là độc giả Trung Quốc là điều thực sự nên làm. Điều này sẽ giúp xóa bớt khoảng cách giữa độc giả và tác giả, giúp độc giả nước ngoài có cơ hội được hỏi-đáp, hiểu hơn tác giả Việt, từ đó nảy sinh sự đồng cảm hoặc tò mò, dẫn đến việc háo hức tìm kiếm đọc, hoặc dễ tiếp nhận tác giả của tác giả đó hơn.
Đầu tháng 7 tới, tôi tiếp tục đưa tác giả Đỗ Quang Tuấn Hoàng và nhà văn Trịnh Bích Ngân đi giao lưu với độc giả Trung Quốc tại hai thành phố Nam Ninh và Sùng Tả -nơi có nhiều nét văn hóa tương đồng với người Việt nhất. Chúng tôi sẽ có các buổi nói chuyện về văn chương, về văn hóa Việt tại khu vực triển lãm lớn và trong các trường đại học. Rất kỳ vọng chuyến đi của chúng tôi sẽ thành công tốt đẹp, có thêm nhiều độc giả yêu thích văn hóa Việt hơn nữa.
%20(1).jpg){kind=avatar}
